Zatoka Elbląska
to wysunięta na południe część Zalewu Wiślanego zatoka w kształcie zbliżonym do długiego prostokąta, o długości około 7,5 km i szerokości około 1 km, nieznacznie zmniejszającej się w kierunku południowym. Początkowe głębokości rzędu 2 m spadają stopniowo w kierunku południowym, a zwiększa się przestrzeń zarośnięta pływającą roślinnością wodną. Na całym akwenie występują liczne sieci rybackie. Do portów w Suchaczu i Kamienicy Elbląskiej prowadzą nieoznakowane tory wodne, w ciągu ostatnich lat (pisane w sezonie 2025) w miarę systematycznie pogłębiane. Wschodni skraj akwenu to Wzniesienie Elbląskie - brzeg naturalny, skarpowy ze ścianą zieleni, skrywa wejścia do równie pełnych zieleni portów i przystani. Zachodni skraj Zatoki początkowo ogranicza Złota Wyspa i Wyspa Nowakowska, wzdłuż której prowadzi tor podejściowy do Elbląga, przechodzący w rzekę Elbląg (Elblążkę), której prawy (wschodni) brzeg, będący szeroką groblą, stanowi następnie granicę Zatoki Elbląskiej. Brzeg przy torze wodnym jest uregulowany - umocniony narzutem kamiennym lub betonowymi opaskami, przy części których wyznaczone są miejsca do cumowania, także z obniżoną wysokością. Tor wodny jest oznakowany gęsto ustawionymi bramkami z pław świetlnych zielonych i czerwonych, wejście na tor oznakowane jest Prawą Główką Wejściową (PGW, "Andzia") - przy połączeniu Zatoki z Zalewem Wiślanym oraz Lewą Główką Wejściową (LGW, "Kaczorek, "Kaczor"), w miejscu gdzie do Zatoki Elbląskiej uchodzi rzeka Elbląg i kończy się grobla, stanowiąca prawy brzeg rzeki Elbląg. Południowy skraj Zatoki Elbląskiej, poniżej Jagodnej to akwen ze skarpowymi brzegami, w praktyce niedostępny dla wodniaków - pełen pływającej zieleni, trzcinowisk i spłyceń.
Zatokę Elbląską możemy umownie podzielić na trzy części - północną, środkową i południową.
Część Północna, od Suchacza do Kamienicy Elbląskiej. W rejonie Suchacza Zatoka jest najbardziej "odsłonięta" i panują na niej warunki nawigacyjne oraz falowanie zbliżone do akwatorium Zalewu Wiślanego. Im dalej na południe, tym bardziej akwen przypomina śródlądowy a fala i wiatr maleją. Nie ma tu pływającej roślinności wodnej. Głębokości oscylują tu wokół 2 metrów.
Część Środkowa, od Kamienicy Elbląskiej do Jagodna charakteryzuje się zmniejszonym falowaniem w stosunku do warunków panujących na Zalewie Wiślanym, przypominając większe śródlądowe jezioro. Stopniowo zmniejszają się również głębokości, do 1-1,5 metra. W kierunku południowym pojawia się pływająca roślinność wodna.
Część Południowa, od Jagodna do północnego krańca Zatoki, warunkami nautycznymi przypomina niewielkie śródlądowe jezioro. Głębokości oscylują tu wokół 1 metra. Roślinność wodna pokrywa najczęściej całą powierzchnię wody. Dno pokrywają duże pokłady mułu. W praktyce jest to część dostępna jedynie dla kajaków i łodzi wiosłowych.
Oznakowanie nawigacyjne
Jedynym portem, kóry ma w rejonie Zatoki Elbląskiej oznakowanie nawigacyjne, jest Suchacz. Na głowicy Falochronu Północnego jest pomalowany w biało-czerwone poziome pasy cylindryczny słup światła wejściowego, charakterystyka świetlna Q.R.
Zachodnim skrajem Zatoki Elbląskiej przebiega tor wodny z Zalewu Wiślanego do Elbląga. Dalej prowadzi on do Elbląga rzeką Elbląg. Wszystkie pławy tego toru są świecące. Od strony Zalewu Wiślanego najpierw mijamy Prawą Główkę Wejściową (PGW).- Prawa Główka Wejściowa (PGW) nazywana "Andzią", to zielony słup rurowy z prostokątną podstawą, z galerią na betonowej podstawie. U jej podnóża wychodzi na wodę długi trap z zielonymi barierkami, który prowadzi do równie zielonych obudowanych dalb z odbojnicami z gumy, służących do cumowania jednostek technicznych obsługujących światło. Wszechobecną zieleń zakłóca jedynie biało-czerwona drabinka z osłoną bezpieczeństwa, prowadząca na galerię światła, oraz biały wiatrak i panel baterii słonecznych, zamontowane na galeryjce światła. Charakterystyka świetlna Fl.(2)G.6s. To oznacza światło błyskowe grupowe (2 błyski w grupie), zielone, o okresie 6 sekund. PGW tworzy bramkę z czerwoną pławą 36. Fl.R2s.
- GPS PGW: 54o16'58.6'; N, 19o24'19.0''E - Wyjaśnienie wszystkich skrótów charakterystyk świetlnych, szczegółowy spis i opis oznakowania nawigacyjnego na Zalewie Wiślanym jest tutaj.
- Dalej, aż do wejścia na rzekę Elbląg prowadzą bramki z pław op numerach: 37-38, 39-40, 41-42, 43-44, 45-46, 47-48, 49-50. Nieparzyste to zielone stożki (Fl.G.2s), parzyste - czerwone walce (Fl.R.2s). Wszystkie te pławy oznakowania bocznego są nowego typu i zostały wprowadzone do oznakowania po wykonaniu Przekopu Przez Mierzeję. To pławy drążkowe, świetlne.
- Wejście na rzekę Elbląg od strony wschodniej wskazuje Lewa Główka Wejściowa (LGW) zwana "Kaczorem" lub "Kaczorkiem" (Fl.R.2s). Jest to czerwony słup zwieńczony galerią z wiatrakiem i panelem baterii słonecznych. Konstrukcję otaczają biało-czerwone barierki ochronne. Znak nawigacyjny umiejscowiony jest na krańcu grobli-brzegu wschodniego rzeki Elbląg. Brzeg ten jest uregulowany - umocniony betonowymi płytami. Przy LGW na kilkumetrowym obniżeniu usytuowano pomost cumowniczy techniczny do obsługi światła, z odbojnicami z elastomeru i krzyżami cumowniczymi.
GPS LGW: 54o15'23.6'; N, 19o23'05.8''E
Jeśli LGW miniemy lewą burtą, pozostaniemy na torze wodnym do Elbląga i wpłyniemy na rzekę Elbląg, którą dopłyniemy do Elbląga. W przyszłości ma na dalszym odcinku zostać ustawione oznakowanie brzegowe. Jeśli chcemy płynąć dalej Zatoką Elbląską, LGW pozostawiamy za prawą burtą.
Obecnie (2025) na całym torze podejściowym do Elbląga trwają prace hydrotechniczne, pogłębianie, są zakotwiczone lub zacumowane do brzegu pchacze, szalandy, barki, pontony. Należy zachować szczególną uwagę aż do zakończenia tych prac. Slalom między sieciami
Żeglowanie po Zatoce dostarcza wielu przyjemności gdyż jest to akwen bardzo różnorodny - zarówno nawigacyjnie jak przyrodniczo a i różne tutaj są porty i przystanie, do których możemy zawinąć. W zasadzie to rejon dla poszukujących ciszy i spokoju, przeciwieństwo gwarnej Krynicy czy Fromborka. Porty tu mniejsze, ba, są miejsca gdzie możemy stanąć prawie „na dziko”. Liczne sieci, żaki oraz generalnie niewielka głębokość tego akwenu zmuszają do uważnej żeglugi. Długie rzędy sieci mają między sobą „bramki”, których z daleka nie widać, a przeskakiwanie pomiędzy nimi dostarcza sporych emocji. Chociaż na Zalewie rybaków coraz mniej, stosunkowo niewiele zmian (czyli zmniejszenia ilości sieci) widać na Zatoce Elbląskiej.
Żegluga plażowa
Osłonięcie wód Zatoki Wysoczyzną Elbląską z jednej strony a Wyspą Nowakowską z drugiej, powoduje owiele mniejsze zafalowanie w przypadku silnych wiatrów, co zachęca do uprawiania tutaj także żeglugi plażowej, jachtami otwartopokładowymi i kajakami, a w części południowej, w rejonie Kamienicy Elbląskiej i Jagodnej nawet rowerami wodnymi i zwykłymi płaskodennymi wiosłówkami. Rejon Zatoki stanowi wspaniałe miejsce do wypoczynku weekendowego lub dłuższego. Istnienie rezerwatu Zatoka Elbląska nie powinno zamykać dużej części tego akwenu a odwrotnie – umożliwiać podziwianie piękna przyrody. Ortodoksyjnym miłośnikom przyrody przypominam, że w całej strefie rezerwatu operują zgodnie z prawem łodzie rybackie – oczywiście na silnikach.
„Pływy” i płycizny
Charakterystyczne dla Zatoki Elbląskiej i w ogóle Zalewu Wiślanego są wahania poziomów wody związane ze sztormami. Silne wiatry podowują szybki wzrost lub spadek poziomu wody, a wahania mogą dochodzić nawet do 2 metrów w ciągu doby. To tak zwane „cofki”, odczuwane także w Elblągu a nawet na jeziorze Druzno.
Zatokowe głębokości
Zatoka jest akwenem bardzo płytkim, co szczególnie predestynuje te wody do żeglugi jednostkami o małym zanurzeniu. Średnia głębokość to północnej części to 2 m, dalej 1–1,5 metra, a im dalej na południe, tym płyciej. Rośnie też coraz więcej zieloności, które przechodzą wręcz w piękne „zielone dywany”, nazywane przez żeglarzy mniej romantycznie "kartofliskiem". W połączeniu z mnóstwem sieci wymaga to od sternika wyjątkowej uwagi przy nawigowaniu po tych wodach.
Suchacz w 2025 dostępny jest po pogłębianiu dla jachtów o zanurzeniu do 1,5 metra. Pozostałe porty są dostępne dla jachtów o mniejszym zanurzeniu – Nadbrzeże (1,2 m), Kamienica Elbląska (2 m., ale spłycenia na podejściu!), Jagodna (0,60 m).
Wyjątkiem „głębokowodnym” jest oczywiście tor wodny Zalew–Elbląg, który prowadzi przez zachodnią część Zatoki, wzdłuż Wyspy Nowakowskiej i przechodzi w rzekę Elbląg (Elblążkę). Tor ma docelowo mieć parametry umożliwiające żeglugę jednostkom o zanurzeniu do 4 metrów.
Zatoka Elbląska, to akwen na którym w miarę bezpiecznie możemy spróbować noclegu na kotwicy. Na dnie Zatoki zalegają osady o miąższości około 6-8 m. Zrozumiecie znaczenie tych słów, wyciągając kotwicę na pokład...
Porty, przystanie, miejsca schronienia
Okolica specjalnie obfituje w urocze porciki i przystanie tonące w zieleni, które jeden za drugim usytuowane są u stóp Wysoczyzny Elbląskiej. W większości powstały w celach gospodarczych – na przykład ekspedycji wyrobów z położonych w pobliżu cegielni. - Największym portem regionu jest Suchacz – położony na styku wód Zatoki i Zalewu Wiślanego. Tu zawsze można się schronić, gdy wypływamy z Elbląga i na „szerokich zalewowych wodach” dmucha zbyt mocno lub gdy zbliża się wieczór. Opis portu w Suchaczu jest - tutaj.
Pozostałe porty w Suchaczu - Suchacz Marita i Suchacz Cegielnia leżą już na otwartych wodach Zalewu Wiślanego. - Dalej, możemy zawinąć do Nadbrzeża, niegdyś zamkniętej wojskowej enklawy, dziś przystani otwartej dla wszystkich. Opis portu w Nadbrzeżu jest - tutaj.
- Kolejnym portem jest Kamienica Elbląska - opis tutaj.
- ...i ukryte za ścianą wodnej zieleni Jagodno (port opuszczony) - opis tutaj.
Niektóre przystanie, będące obecnie już tylko zamulonymi wnękami poportowymi, czekają na ponowne odkrycie – jak chociażby Kupta, czy kilka jeszcze basenów bez nazwy. Nie tracę nadziei, że będę miał jeszcze okazję kiedyś napisać o ich rewitalizacji. Może w 2035 roku?
Cumowanie "na dziko" czyli "miejscówki"
Doskonałym miejscem do takiego cumowania była "Przetoka", czyli Przesmyk z rzeki Elbląg na Zatokę Elbląską. Podczas prac hydrotechnicznych i modernizacji toru wodnego rzeki Elbląg Przetoka została ona zamknięta ścianką larssena, nastąpiło również jej zasypanie urobkiem i kamieniami. Możemy jednak wpłynąć do Przetoki od strony Zatoki Elbląskiej i tam zakotwiczyć, lub stanąć wprost do brzegu. Żeglarze z Elbląga i Zalewu Wiślanego monitują Urząd Morski, o doprowadzenie Przetoki do stanu sprzed rozpoczęcia prac, a więc o doprowadzenie jej do stanu żeglownego. Mam nadzieję, że jednak w końcu dojdzie do udrożnienia tego odcinka.- GPS Przetoka: 54o14'20.9'; N, 19o22'26.4''E
Szczegółowy opis Przetoki jest tutaj
Kolejnym miejscem jest kanał prowadzącego do jeziora Batorowskiegio i dalej, w stronę Cieplicówki. Od Zatoki dostępny jest około 50-metrowy, ujściowy odcinek kanału, który zamyka drewniany, bardzo niski mostek. Brzegi częściowo obudowane są niską betonową opaską (nie ma żadnych urządzeń cumowniczych), a częściowo są skarpowe. W dnie mogą występować różne przeszkody. Bardzo małe jednostki - kajaki, pontony, motorówki bez nadbudówki - które przepłyną pod mostkiem, mogą zacumować w dalszej części kanału w przerwach w trzcinach lub na jeziorze Batorowskim (jest zarośnięte roślinnością wodną).- GPS wejście do kanału: 54o15'29.8'; N, 19o23'07.1''E.
Miejsca do cumowania "na dziko" są również w mniejszych przystaniach Zatoki - Kamienicy Elbląskiej na brzegu północnym i w Jagodnie na brzegu południowym.
Niebiezpieczeństwa nawigacyjne
- Na torze wodnym - podejściowym do Elbląga - trwają prace hydroteczhniczne. Możliwość spotkania statku, pchacza z barką. Do czasu zakończenia robót pracują pogłębiarki. Należy zachować duża ostrożność.
- Na całym akwenie mogą znajdować się zatopione tyczki sieciowe lub wręcz całe odcinki porzuconych sieci.
- Cumowanie bliżej brzegu stwarza niebezpieczeństwo „zamurowania”, gdyż dno Zatoki zalegają osady, a w tej części Zalewu występują „pływy” spowodowane napływem lub odpływem wody zależnie od kierunku wiatru.
- Południowa część Zatoki, poniżej Kamienicy Elbląskiej, to istne „zielone dywany”, utrudniające żeglugę.
- Muł i osady zakłócają prawidłowe wskazania echosondy.
Obfitość zieloności czyli grzybienie, salwinie i ostrożenie
W Zatoce Elbląskiej mamy do czynienia z prawdziwą obfitością wodnej roślinności, wśród której przeważają zbiorowiska wodne, szuwarowe, łąkowo - pastwiskowe, zaroślowe i leśne. Zbiorowiska wodne reprezentowane są przez rośliny o liściach pływających, między innymi: grążel żółty, grzybienie białe, grzybieńczyk wodny, salwinię pływającą, osokę aloesowatą oraz rośliny podwodne, między innymi: rdestnicę grzebieniastą, moczarkę kanadyjską i rogatka sztywnego. Roślinność szuwarowa to głównie: trzcina pospolita, oczeret jeziorny i pałka wąskolistna. Towarzyszą im żywokost lekarski, sądziec konopiasty, ostrożeń błotny, strzałka wodna oraz rzadziej spotykane: arcydzięgiel nadbrzeżny, mlecz błotny, starzec bagienny, wyżpin jagodowy. Zbiorowiska te występują wzdłuż brzegów całej Zatoki Elbląskiej z tym, że we wschodniej i południowej części towarzyszą im łozowiska z różnymi gatunkami wierzb oraz zarośla olchowe. Te fachowe dane zaczerpnąłem ze stron przyrodniczych dotyczących rezerwatu.
Z kolei szuwary, zarośla łozowe i olchowe są doskonałym schronieniem i bezpiecznym miejscem lęgowym dla ptactwa błotnego i wodnego. Położenie Zatoki w strefie przymorskiej powoduje, iż jest to również teren odpoczynku dla ptaków w czasie ich sezonowych wędrówek. Występuje tu ponad dwieście gatunków ptaków, z czego 86 to ptaki gniazdujące. Prawie wszystkie spotykane tu ptaki są objęte ochroną. Spotkać tu można wszystkie krajowe gatunki mew i kaczek (łącznie z hełmiątką), rybitwy rzeczne i czarne, kormorana, czaplę siwą, błotniaka stawowego i bielika, a w okresie wędrówki niemal wszystkie gatunki siewkowców. W trzcinach, oprócz gatunków pospolitych obserwować można remizy i wąsatki. Zalew Wiślany (w tym również Zatoka Elbląska) uznany został za ostoję ptaków o randze międzynarodowej. Nic więc dziwnego, że rejon Zatoki został rezerwatem ornitologicznym. Problem w tym, że wyznaczając granice rezerwatu i zasady poruszania się na jego terenie, zupełnie, niestety nie pomyślano o żeglarzach. Jak sądzę, jednym z powodów jest odżegnywanie się Urzędu Morskiego od przystani w Jagodnej, co utwierdza przyrodników w opinii iż żeglarze tam pływać nie będą bo nie mają gdzie. To prawda, że przystań w Jagodnej jest zamulona i osłonięta dywanami wodnej roślinności, jednak nadal jest dostępna dla jachtów o zanurzeniu nie przekraczającym 80 cm.
Piotr Salecki (2025)- Zatoka Elbląska - opis archiwalny - tutaj
Dziękuję Panu Maciejowi Blaszke za udostępnienie zdjęcia z drona. Więcej ciekawych zdjęć statków i akwenów z lotu ptaka wykonanych przez Pana Macieja zobaczycie na profilu fb https://www.facebook.com/Blachonix
Aby obejrzeć mapkę w powiększeniu kliknij na mapkę lub tutaj
Panorama Zatoki Elbląskiej od strony Elbląga, widoczne "zielone dywany", dominujące w południowej części Zatoki. Na pierwszym planie rzeka Elbląg, mijanka Nowe Batorowo widoczne prace hydrotechniczne - © fot. Michał Blaszke (2025)
Suchacz to jedyny port Zatoki Elbląskiej ze światłem nawigacyjnym na falochronie - fot. Piotr Salecki (2024)
PGW, czyli Prawa Główka Wejściowa na Elblążkę. Inna nazwa "Światło Elbląg" lub "Andzia". Uwaga! Łatwo pomylić ze Stawą Elbląg... - fot. Piotr Salecki (2023)
LGW, czyli Lewa Główka Wejściowa na Elblążkę. Żeglarze nadali jej nazwę "Kaczorek" (także "Kaczor"). Usytuowana jest w południowej części Zatoki Elbląskiej - fot. Piotr Salecki (2023)
Wyjście na Zatokę Elbląską z rzeki Elbląg - po prawej stronie na końcu Lewa Główka Wejściowa - fot. Piotr Salecki (2023)
Przesmyk z toru wodnego na Zatokę Elbląską w części południowej - widok od strony rzeki Elbląg. Nie wpływać! W dnie resztki ścianki larssena i podwodne przeszkody. Tędy można będzie wpłynąć do Jagodna, kiedy przesmyk będzie udrożniony. To dobre miejsce na nocleg "na dziko", ale trzeba tu wpłynąć od strony Zatoki Elbląskiej. Obecnie (2025) trzcin po prawej stronie jest dużo mniej. Fot. Piotr Salecki (2023)
Świecące pławy oznakowania bocznego na torze wodnym przez Zatokę Elbląską - fot. Piotr Salecki (2023)
Świecące pławy oznakowania bocznego na torze wodnym przez Zatokę Elbląską - fot. Piotr Salecki (2023)
Pławy tworzą "bramki" na torze wodnym przez Zatokę Elbląską. Dociekliwi dojrzą chorągiewkę sieci rybackiej tuż obok czerwonej pławy - fot. Piotr Salecki (2023)
To jasne drzewo pośrodku zdjęcia wskazuje nam na wejście do Jagodna - fot. Piotr Salecki (2024)
Panorama wejścia do przystani Jagodno - fot. Piotr Salecki (2024)
