Stopień Kamienna Grodza - wrota przeciwpowodziowe i dawna śluza

Stopień Kamienna Grodza - wrota przeciwpowodziowe (dawna śluza)
Stopień Kamienna Grodza od strony Żuław Gdańskich. Stawidła jazu młyńskiego (po lewej stronie) zamknięte - fot. Piotr Salecki (2007)

Stawidła jazu młyńskiego - otwarte. Fot. Piotr Salecki (maj 2010)

Stopień Kamienna Grodza

położony jest w mieście Gdańsku na rzece Motławie (w ciągu ulic Kamienna Grobla i Na Szańcach). Dopłyniemy tu, rozpoczynając nasz rejs z Mariny na Motławie - jeśli damy radę przepłynąć pod niskim mostem Stągiewnym i kolejnym mostem drogowym. Większymi jednostkami możemy popłynąć Motławą aż do Wróblewa. Kajakami - możemy popłynąć Opływem Motławy, którym po zatoczeniu pętli wrócimy do Mariny na Motławie, Motławą na całej jej długości.


Wrota przeciwpowodziowe - fot. P. Salecki (maj 2010)


Wrota przeciwpowodziowe i komora dawnej śluzy - fot. P. Salecki (maj 2010)

Dzień dzisiejszy
W zasadzie zacznijmy od tego, że w miejscu dawnej śluzy funkcjonują wrota przeciwpowodziowe. Na zdjęciu wyżej widoczne jest wyraźnie jedno ze skrzydeł wrót, w stanie częściowo zamkniętym. Wrota mają zabezpieczać wody Żuław Gdańskich przed zalaniem od strony Motławy. Zamykają się więc w momencie, gdy poziom wody na Motławie wzrasta. Zamykają się automatycznie pod naporem wody, ale także i wiatru. Początkowo zamykają się bardzo powoli, ale potem szybkość ich zamykania wzrasta błyskawicznie.  Członkowie klubu kajakowego "Żabi Kruk" mówili nawet o sytuacji, w której doszło do uszkodzenia kajaka a jedna z załogantek skakała do wody. Mimo iż trudno sobie wyobrazić taką sytuację, daję wiarę kajakarzom. Znaczy to, że przepływając tamtędy trzeba naprawdę uważać. Musimy się także liczyć z tym, że po przepłynięciu wrót i odbyciu atrakcyjnej wycieczki Motławą w trakcie powrotu zastaniemy wrota... zamknięte. Kajakarze twierdzą, że zdarza się to także podczas dobrej pogody. Dlatego RZGW zadeklarował unieruchamianie wrót jeśli nie ma zagrożenia powodziowego. Wrota stopnia Kamienna Grodza współpracują z funkcjonującymi na Opływie Motławy Wrotami Żuławskimi, o podobnym znaczeniu i zasadach funkcjonowania. Od sezonu 2008 wrota są blokowane w pozycji otwartej i zamykane wyłącznie w razie zagrożenia powodziowego.


Kamienna Dziewica wymaga natychmiastowej naprawy - fot. Piotr Salecki (maj 2010)

Zachodnia część stopnia wodnego. Nad stawidłem jazu młyńskiego widać ruiny dawnego młyna. Fot. P. Salecki (maj 2010)



Kamienna Grodza od strony Mariny w Gdańsku w trakcie konserwacji. Widoczne podniesione stawidła Jazu Młyńskiego z prawej strony. Z lewej strony oszalowanie z desek (Czytelnik mnie poprawi?). Właściwe wrota przeciwpowodziowe znajdują się za nimi. Fot. Piotr Salecki (25 czerwca 2009)

Oszalowanie z desek, czyli szandory...
Witaj Piotrze, no to poprawiam.
Rzeczone “oszalowanie z desek” ma swoją techniczną nazwę. Sam “szalunek” czyli belki wkładane w zamki widoczne w ścianach większości budowli hydrotechnicznych – to “szandory”. A ściana zbudowana z szandorów albo czynność ich zakładania na czas remontów – to “szandorowanie”. Czasem mianem szandorów określa się też belki regulacyjne w zastawkach melioracyjnych czy jazach. Przykład współczesnego systemu szandorów niewielkiej rozpiętości tutaj
Kiedy bawiłem się jako nurek w remonty rożnych dziwnych budowli i urządzeń na Żuławach – szandory były drewniane, solidnie okute stalą albo wręcz stalowe. Do ich montażu trzeba było używać solidnego dźwigu...Do dziś takie widzę (często składowane w pobliżu przepompowni, śluz, etc...)
Pozdrawiam Jaromir Rowi
ński




Jeszcze jedno ujęcie, z bliska. Za oszalowaniem czyli szandorami widać zielone skrzydło wrót przeciwpowodziowych w stanie otwartym. Fot. Piotr Salecki (25 czerwca 2009).

Stopień Kamienna Grodza obecnie to

  • była śluza - wybudowana w latach 1619 - 23. Pierwotna konstrukcja z cegły została obetonowana po II wojnie światowej (poza wlotem do śluzy wyłożonym ciosami kamiennymi). Nie istnieją pierwotne cztery pary wrót śluzowych. W XXw zamontowano jedną parę wrót stalowych wypornościowych, które, działając samoczynnie pełnią obecnie rolę wrót przeciwpowodziowych. Do byłej śluzy przylegają kierownice wraz z wieżyczkami, ze względu na swą niedostępność zwane "pannami" lub "dziewicami". Obecnie kierownice mają znaczenie wyłącznie zabytkowe.
  • jaz wraz byłym kanałem młyńskim
  • pozostałości po młynie


Śluza Kamienna Grodza i Jaz Młyński - historia
Stopień Kamienna Grodza była fragmentem fortyfikacji miasta Gdańska, wykonanych w XVI-XVII wieku w celu ochrony miasta. Fosa wypełniona spiętrzoną na Kamiennej Grodzy wodą stanowiła zasadniczy element ochrony miasta przed najeźdźcami.

W przeszłości w skład stopnia wchodziły:

  • śluza z 4 wrotami umożliwiającymi śluzowanie w obie strony
  • kanał młyński z jazem piętrzącym
  • młyn wodny


Zadania stopnia były następujące:

  • piętrzenie wody w fosach Opływu Motławy dla celów obronnych
  • zabezpieczenie terenów podmiejskch za Opływem Motławy przed wodą cofkową z Zatoki Gdańskiej podczas sztormów
  • zabezpieczenie miasta Gdańska przed powodzią w wypadku przerwania wału Wisły
  • piętrzenie wód dla celów młyńskich w przypadku awarii Wielkiego Młyna na Kanale Raduni
  • piętrzenie Motławy dla nawodnień przyległych terenów
  • śluzowanie jednostek pływających dowożących płody rolne z terenów Żuław


Warto przeczytać

  • Trojmiasto.pl: Potrzeba 5 milionów na ratowanie Kamiennej Grodzy - tutaj
  • Histmag.org: Kamienna Grodza popada w ruinę - tutaj

Piotr Salecki (2008, aktualizacja 2011)

Odpowiedzi

Dodaj nową odpowiedź